همچنين است موقعى كه از حور وقصور وأشجار وانهار يا شعله‌هاى آتش دوزخ سخن به ميان مىآيد . نمىتوان عينا همين مفاهيمى را كه در اين سرا جريان دارد داشته باشد ، بلكه متناسب با سراى ديگر خواهد بود واگر حقيقت آن براي ما آشكار نيست ، اين از كوتاهى فهم ما است ، نه از قصور بيان قرآن . البتة در اين باره سخن بيشترى بايد گفت تا برخى سوء تفاهم‌ها مرتفع گردد با توفيق الهى در جاى خود مىآوريم « 1 » . 4 . معارف وأصول شناخت : قرآن در رابطه با معارف وأصول شناخت مسائلي مطرح كرده كه فراتر از بينش بشريّت تا آن روز بوده وتاكنون نيز اگر رهنمود وحى نبود ، معلوم نبود كه بينش بشرى بدان راه مىيافت وشايد براي هميشه چنين باشد . كنه ذات احديّت هرگز قابل شناخت نيست جز از راه صفات جمال وجلال وجامعيّت صفات كمال ، كه همگى توفيقي است وعقل با كمك وحى بدان راه يافته ، به طورى كه تا 99 اسم براي پروردگار شناخته شده است « 2 » . عمده صفات جمال در آخر سورهء حشر آمده است : « هُوَ اللَّهُ الَّذِي لا إِلهَ إِلَّا هُوَ عالِمُ الْغَيْبِ وَالشَّهادَةِ هُوَ الرَّحْمنُ الرَّحِيمُ . هُوَ اللَّهُ الَّذِي لا إِلهَ إِلَّا هُوَ الْمَلِكُ الْقُدُّوسُ السَّلامُ الْمُؤْمِنُ الْمُهَيْمِنُ الْعَزِيزُ الْجَبَّارُ الْمُتَكَبِّرُ . سُبْحانَ اللَّهِ عَمَّا يُشْرِكُونَ . هُوَ اللَّهُ الْخالِقُ الْبارِئُ الْمُصَوِّرُ لَهُ الْأَسْماءُ الْحُسْنى ، يُسَبِّحُ لَهُ ما فِي السَّماواتِ وَالْأَرْضِ وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ « 3 » ؛ أو خداوندى است كه جز أو خدايى نيست . به آنچه پنهان وآشكار است آگاه مىباشد . رحمت أو شامل وعنايت خاص أو كامل است . . . أو فرمان‌روا وصاحب اختياري است كه درگاه أو تا سرحدّ قداست پاكيزه است . سلامت وامنيّت را بر جهانيان برافراشته است . عزّت وقدرت وجبروت وكبريايى أو بر جهان سايه افكنده است . از آنچه مشركان مىپندارند به دور است . أو است خداى آفريننده وسازنده وصورت‌بخش همهء موجودات .

--> ( 1 ) ج 7 التمهيد كه مخصوص دفع شبهات است . علّامه به اين جهت در مقدمهء تفسير الميزان ( ج 1 ، ص 9 - 6 ) اشارتى دارد . ( 2 ) صدوق در كتاب توحيد ( ص 220 - 194 ) أسماء حسناى الهى را مشروحا بيان داشته است . همچنين رجوع شود به فيض كاشاني ، علم اليقين ، ج 1 ، ص 150 - 97 . سبزوارى ، شرح الأسماء الحسنى ، مصباح كفعمى ، ص 347 - 312 ابن فهد حلّى ، خاتمهء كتاب عدة الداعي ، ص 312 - 298 . شرح أسماء حسناى فخر رازي ص 353 - 152 . ( 3 ) حشر 59 : 24 - 22 .